Ứng xử ở Trung Quốc:
Nên & không nên

Đây là sự thật khiến bạn yên tâm: Trung Quốc là một đất nước rất dễ để cư xử lịch sự. Chẳng ai đòi hỏi một vị khách nước ngoài phải hoàn hảo, và sự ấm áp đáng giá hơn nghi thức rất nhiều. Nhưng có một nhúm thói quen — trên bàn ăn, trong đền chùa, quanh chuyện "thể diện" — thật sự được cảm nhận khác hẳn so với ở quê nhà. Đây là hai mươi điều đáng để tâm, và những lời đồn thì không.

1. Trên bàn ăn

• NÊN để chủ nhà sắp chỗ cho bạn — chiếc ghế quay mặt ra cửa là ghế danh dự; trong bữa tiệc trang trọng, hãy chờ được mời vào chỗ.
• KHÔNG NÊN cắm đũa dựng đứng trong bát cơm — nó gợi hình ảnh nén nhang cúng người đã khuất. Hãy gác đũa lên gối đũa hoặc ngang miệng bát.
• NÊN gắp ở phía gần mình trong các đĩa ăn chung, và dùng đũa/thìa gắp chung khi được bày sẵn.
• NÊN gõ nhẹ hai ngón tay xuống bàn khi ai đó rót trà cho bạn — một lời "cảm ơn" thầm lặng mà ai cũng hiểu.
• KHÔNG NÊN vét sạch bóng mọi món nếu bạn là khách — một bàn ăn sạch trơn có thể bị hiểu là "chủ nhà gọi chưa đủ". Chừa lại một chút là dấu hiệu của sự dư dả.
• NÊN nếm thử mọi thứ một lần — sự hào hứng với món ăn là lời khen cao nhất bạn có thể dành cho bất kỳ chủ nhà người Trung Quốc nào.
• Nâng ly: hãy chạm ly thấp hơn một chút so với ly của người lớn tuổi — một cử chỉ nhỏ xíu nhưng mang lại thiện cảm rất lớn. "Gānbēi" là lời mời cạn chén, nhưng khách chỉ nhấp một ngụm kèm nụ cười thì vẫn hoàn toàn được chấp nhận.

2. Tiền bạc, tiền boa & quà tặng

• KHÔNG NÊN boa tiền ở nhà hàng, taxi hay quán cà phê — đó không phải văn hóa nơi đây và có thể gây bối rối. Hướng dẫn viên và tài xế riêng là ngoại lệ dành cho du khách: được trân trọng, nhưng không bao giờ bắt buộc.
• NÊN đưa và nhận mọi thứ quan trọng bằng cả hai tay — quà tặng, danh thiếp, thậm chí hộ chiếu khi nhận phòng. Ở đâu cử chỉ ấy cũng được hiểu là sự tôn trọng.
• KHÔNG NÊN tặng đồng hồ treo tường hay ô dù, và tránh hoa trắng hoặc hoa cúc — tất cả đều mang hàm ý tang lễ hoặc chia ly. Trái cây, trà, hay một món đặc sản từ quê hương bạn thì luôn hợp lẽ.
• NÊN chuẩn bị tinh thần rằng món quà sẽ được từ chối lịch sự một hai lần trước khi được nhận — hãy nhẹ nhàng nài thêm; đó là một màn nghi thức, không phải sự chối từ.

3. Đền chùa & những nơi linh thiêng

• NÊN che kín vai và đầu gối ở những ngôi chùa và tu viện còn hương khói; bỏ mũ khi vào trong.
• KHÔNG NÊN giẫm lên bậc cửa gỗ cao — hãy bước qua nó; theo truyền thống, đó là ranh giới ngăn tà khí.
• NÊN đi theo chiều kim đồng hồ quanh các gian điện và lối hành lễ, đúng như người bản địa vẫn làm.
• KHÔNG NÊN chụp ảnh các nhà sư hay người đang hành lễ khi chưa xin phép, và hãy tuân thủ biển cấm chụp ảnh bên trong điện thờ — khu sân vườn thì thường thoải mái.

4. Nơi công cộng — chụp ảnh, xếp hàng, âm lượng

• NÊN sẵn sàng đón nhận sự tò mò thân thiện ở những nơi ít khách du lịch — lời xin chụp ảnh chung với bạn là chuyện thường tình và hoàn toàn thiện chí; nếu không muốn, cứ mỉm cười từ chối.
• KHÔNG NÊN chụp ảnh khu quân sự, đồn biên phòng hay chốt an ninh. Còn mọi thứ mang tính du lịch thì thoải mái.
• NÊN vui vẻ giữ vững vị trí của mình giữa những đám đông kiểu cũ — xếp hàng ở tàu điện ngầm và điểm tham quan giờ đã là chuẩn mực, nhưng cảnh chen lấn lúc lên tàu vẫn còn; đừng nghĩ đó là nhắm vào bạn.
• KHÔNG NÊN giật mình vì âm lượng — ồn ào thường chỉ là hào hứng. Một nhà hàng ầm ĩ hết cỡ chính là dấu hiệu của chất lượng (rènao — "nóng và ồn" — là một lời khen).

5. "Thể diện", chủ nhà & chuyện trò

• NÊN khen ngợi công khai, góp ý riêng tư — khiến ai đó mất mặt trước đám đông là tổn thương xã giao thật sự duy nhất. Một lời nhỏ nhẹ với hướng dẫn viên của bạn có thể gỡ được mọi chuyện.
• KHÔNG NÊN mở đầu bằng chính trị — Đài Loan, Tây Tạng, Tân Cương và lịch sử cận đại là những đề tài xã giao tệ hại với người lạ. Ẩm thực, gia đình, quê quán và thương hiệu điện thoại mới là những chủ đề vui vẻ, nói mãi không hết.
• NÊN đón nhận lòng hiếu khách một cách rộng rãi — màn giành trả hóa đơn là có thật và rất chân thành; là khách, hãy thua một cách duyên dáng rồi đáp lễ vào dịp sau, đó là cách cư xử hoàn hảo.
• "Ăn cơm chưa?" là một lời chào, không phải câu hỏi thật — "rồi, còn bạn?" mới là câu trả lời đúng, kể cả khi bạn chưa ăn.

6. Những lời đồn bạn có thể bỏ qua

• "Bạn phải thành thạo đũa" — biết dùng thì tiện, nhưng không bắt buộc; xin một chiếc nĩa chẳng làm mất lòng ai.
• "Tuyệt đối đừng chạm vào ai" — bắt tay là chuyện bình thường; giới trẻ thành thị Trung Quốc ôm bạn bè như bất cứ đâu.
• "Phải cúi chào" — đó là Nhật Bản/Hàn Quốc; ở Trung Quốc, một cái gật đầu kèm nụ cười là đủ.
• "Húp xì xụp là bất lịch sự" — mì được thưởng thức thành tiếng; cứ thoải mái đi.
• "Con số 4 sẽ làm hỏng mọi thứ" — khách sạn có bỏ qua tầng đó thật, nhưng chẳng ai đòi hỏi bạn phải rành chuyện số má.