Giữ sức khỏe
ở Trung Quốc

Trung Quốc là một đất nước an toàn và hiện đại để du lịch, và phần lớn du khách chẳng gặp rắc rối sức khỏe nào ngoài chuyện bụng dạ phải làm quen với lượng ớt nhiều hơn thường lệ. Nhưng có vài thông lệ ở đây khác với ở nhà — nước được uống sau khi đun sôi, nhà thuốc vận hành theo cách khác, và bệnh viện thu tiền trước — và biết trước những điều đó sẽ gỡ bỏ gần như toàn bộ nỗi lo. Đây là phiên bản thiết thực, không hù dọa.

1. Nước, và vì sao ai cũng uống nóng

• Đừng uống nước từ vòi. Nước đã qua xử lý và dùng tốt để đánh răng hay tắm, nhưng ở Trung Quốc không ai uống nước lạnh chưa đun — đó là thông lệ bản địa, không phải biện pháp phòng ngừa cho người nước ngoài.
• Nước đun sôi có ở khắp nơi. Phòng khách sạn nào cũng có ấm đun; mọi chuyến tàu, sân bay và văn phòng đều có máy nước nóng; nhà hàng rót nước nóng như lẽ đương nhiên. Mang theo một chiếc bình giữ nhiệt và bạn sẽ chẳng bao giờ phải mua chai.
• Nước đóng chai rẻ và có ở mọi nơi — vài tệ tại bất kỳ cửa hàng tiện lợi nào. Bình có lõi lọc cũng rất tiện nếu bạn muốn tránh dùng nhựa.
• Đá ở các nhà hàng uy tín, khách sạn và chuỗi quán cà phê được làm từ nước tinh khiết nên hoàn toàn ổn. Đá từ xe đẩy ngoài đường giữa mùa hè mới là thứ nên cân nhắc.
• Đồ uống lạnh ít phổ biến hơn bạn tưởng; nếu muốn nước thật lạnh, hãy nói bingde.

2. Ăn ngon mà không phải hối hận

• Hãy đi theo hàng người xếp hàng. Bán được nhiều, quay vòng nhanh là dấu hiệu an toàn thực phẩm tốt nhất ở bất cứ quốc gia nào, và Trung Quốc thì có vô số hàng người để bạn chọn.
• Ưu tiên món nấu tại chỗ trên lửa lớn — một chiếc chảo hay vỉ nướng ngay trước mặt bạn an toàn hơn một khay đồ ăn đã hâm sẵn từ lâu.
• Hãy chọn lọc với: trái cây gọt sẵn để ngoài, món nguội ướp sẵn ở những quán nhỏ, hải sản sống hoặc ngâm sơ, và bất cứ thứ gì còn lại ở cuối một ca buffet dài.
• Tăng độ cay từ từ. Lượng ớt và dầu kiểu Tứ Xuyên hay Hồ Nam sẽ làm khó chiếc bụng chưa quen, hoàn toàn không liên quan gì tới vệ sinh. Hai bữa cay xé lưỡi mỗi ngày suốt một tuần mới là nguyên nhân thật sự của phần lớn câu chuyện "tôi bị ốm ở Trung Quốc".
• Dị ứng: hãy lưu sẵn trong điện thoại dòng ghi chú về dị ứng của bạn bằng tiếng Trung — đặc biệt là đậu phộng và dầu mè có ở khắp nơi, còn nguy cơ nhiễm chéo trong một gian bếp bận rộn là rất cao. Có hướng dẫn viên thì chuyện này dễ hơn hẳn.
• Người ăn chay: các món "rau" thường được nấu với nước dùng thịt heo hoặc mỡ heo. Hãy nói từ chỉ ăn chay trường (sushi) thay vì chỉ nói "không thịt". Thêm bối cảnh trong ăn gì ở Trung Quốc.

3. Nhà thuốc và những thứ nên mang theo

• Nhà thuốc có ở khắp nơi và mở đến khuya, thường nhận ra nhờ chữ thập xanh lá. Nhiều loại thuốc thông dụng mà ở nhà bạn cần đơn thì tại đây có thể mua trực tiếp.
• Hãy đưa ra xem, đừng giải thích. Một tấm ảnh chụp vỏ hộp, tên hoạt chất, hoặc màn hình ứng dụng dịch sẽ giúp bạn lấy được thứ mình cần nhanh hơn mọi cuộc trò chuyện.
• Mang từ nhà: thuốc kê đơn của riêng bạn còn nguyên bao bì kèm bản sao đơn thuốc, cùng thuốc giảm đau, thuốc kháng histamine, gói bù nước điện giải, thuốc cầm tiêu chảy, băng dán chống phồng rộp và bất cứ thứ gì bạn khó tính về nó.
• Đông y và tây y nằm cạnh nhau trong cùng một cửa hàng. Nếu bạn muốn thuốc tây, hãy nói rõ — không thì có thể bạn sẽ được đưa cho một chế phẩm thảo dược.
• Hãy kiểm tra thuốc của bạn có được phép mang vào không. Một số thuốc cảm và giảm đau thông thường chứa codeine hay pseudoephedrine bị quản lý chặt ở Trung Quốc. Hãy xác nhận với đại sứ quán Trung Quốc trước khi bay chứ đừng đợi tới cửa khẩu, và mang theo đơn thuốc.

4. Bác sĩ, bệnh viện và bảo hiểm

• Trên thực tế có hai tầng. Bệnh viện công rẻ, chuyên môn tốt và luôn đông, ít tiếng Anh cùng hệ thống xếp hàng lấy số qua từng quầy rất khó tự xoay xở một mình. Phòng khám quốc tế và khu VIP tại các thành phố lớn đắt hơn nhiều nhưng gỡ bỏ hoàn toàn rào cản ngôn ngữ.
• Trả tiền trước đã. Bệnh viện thường thu tiền ngay tại thời điểm điều trị rồi bạn đòi bồi hoàn sau — nên bảo hiểm du lịch có chi trả điều trị y tế và hồi hương là thứ không thể thiếu, và một chiếc thẻ còn dư hạn mức rất quan trọng.
• Hãy lưu sẵn trong điện thoại: số hợp đồng bảo hiểm và đường dây hỗ trợ 24 giờ, trang thông tin hộ chiếu, nhóm máu và các bệnh nền của bạn, cùng tên tiếng Trung của khách sạn.
• Số khẩn cấp: 120 gọi xe cứu thương, 110 gọi cảnh sát, 119 gọi cứu hỏa. Tổng đài viên có thể không nói tiếng Anh — đây chính là lúc quầy lễ tân khách sạn hoặc một hướng dẫn viên trở nên vô cùng giá trị.
• Nha khoa và mắt kính ở các thành phố lớn vừa tốt vừa rẻ, phòng khi có thứ gì hỏng giữa chuyến đi.

5. Không khí, độ cao, nắng và muỗi

• Chất lượng không khí đã cải thiện rất nhiều trong thập kỷ qua, nhưng các thành phố phương bắc vẫn có những ngày xấu vào mùa đông. Hãy xem một ứng dụng AQI theo thời gian thực; vào một ngày thật sự tệ, hãy dời điểm tham quan ngoài trời sang ngày khác thay vì đeo khẩu trang suốt buổi. Ai bị hen suyễn nên mang theo bình xịt.
• Độ cao đáng lưu tâm ở Vân Nam, Tây Tạng và một phần Tứ Xuyên. Shangri-La nằm ở khoảng 3.200 m và cáp treo leo qua mốc 4.000 m. Hãy lên cao từ từ, đi chậm trong ngày đầu, uống nhiều nước, tránh rượu bia vào đêm mới đến — chi tiết trong cẩm nang Vân Nam.
• Nắng rất gắt trên cao và trên mặt nước, ngay cả khi không khí lạnh. Kem chống nắng phải nằm trong túi đi ngày, từ Vân Nam cho tới Dương Tử.
• Muỗi chỉ gây phiền chứ không phải nguy cơ bệnh tật lớn ở những nơi phần đông du khách đến, nhưng miền nam cận nhiệt đới vào mùa hè thì rất đáng mang thuốc chống muỗi. Hãy hỏi phòng khám du lịch về khuyến cáo hiện hành cho vùng nông thôn hoặc các tỉnh phía nam.
• Tiêm phòng: một chuyến đi thành phố và danh thắng thông thường không đòi hỏi loại vắc-xin đặc biệt nào, nhưng các mũi nhắc thường quy và viêm gan A thường được khuyên dùng. Hãy hỏi phòng khám du lịch sáu tuần trước khi bay.
• Nắng nóng là rủi ro bị xem nhẹ. Tháng 7 và tháng 8 ở Trùng Khánh, Tây An hay Nam Kinh thật sự khắc nghiệt — hãy xếp các buổi chiều trong nhà (thời điểm nên đi).